Ayodhya Kanda Sarga 19 – ayōdhyākāṇḍa ēkōnaviṁśaḥ sargaḥ
|| rāmapratijñā ||
tadapriyamamitraghnō vacanaṁ maraṇōpamam |
śrutvā na vivyathē rāmaḥ kaikēyīṁ cēdamabravīt || 1 ||
ēvamastu gamiṣyāmi vanaṁ vastumahaṁ tvitaḥ |
jaṭā:’jinadharō rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
idaṁ tu jñātumicchāmi kimarthaṁ māṁ mahīpatiḥ |
nābhinandati durdharṣō yathāpuramarindamaḥ || 3 ||
manyurna ca tvayā kāryō dēvi brūmi tavāgrataḥ |
yāsyāmi bhava suprītā vanaṁ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
hitēna guruṇā pitrā kr̥tajñēna nr̥pēṇa ca |
niyujyamānō visrabdhaḥ kiṁ na kuryāmahaṁ priyam || 5 ||
alīkaṁ mānasaṁ tvēkaṁ hr̥dayaṁ dahatīva mē |
svayaṁ yannāha māṁ rājā bharatasyābhiṣēcanam || 6 ||
ahaṁ hi sītāṁ rājyaṁ ca prāṇāniṣṭāndhanāni ca |
hr̥ṣṭō bhrātrē svayaṁ dadyāṁ bharatāyāpracōditaḥ || 7 ||
kiṁ punarmanujēndrēṇa svayaṁ pitrā pracōditaḥ |
tava ca priyakāmārthaṁ pratijñāmanupālayan || 8 ||
tadāśvāsaya hīmaṁ tvaṁ kiṁ nvidaṁ yanmahīpatiḥ |
vasudhāsaktanayanō mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
gacchantu caivānayituṁ dūtāḥ śīghrajavairhayaiḥ |
bharataṁ mātulakulādadyaiva nr̥paśāsanāt || 10 ||
daṇḍakāraṇyamēṣō:’hamitō gacchāmi satvaraḥ |
avicārya piturvākyaṁ samā vastuṁ caturdaśa || 11 ||
sā hr̥ṣṭā tasya tadvākyaṁ śrutvā rāmasya kaikayī |
prasthānaṁ śraddadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
ēvaṁ bhavatu yāsyanti dūtāḥ śīghrajavairhayaiḥ |
bharataṁ mātulakulādupāvartayituṁ narāḥ || 13 ||
tava tvahaṁ kṣamaṁ manyē nōtsukasya vilambanam |
rāma tasmāditaḥ śīghraṁ vanaṁ tvaṁ gantumarhasi || 14 ||
vrīḍā:’nvitaḥ svayaṁ yacca nr̥pastvāṁ nābhibhāṣatē |
naitatkiñcinnaraśrēṣṭha manyurēṣō:’panīyatām || 15 ||
yāvattvaṁ na vanaṁ yātaḥ purādasmādabhitvaran |
pitā tāvanna tē rāma snāsyatē bhōkṣyatē:’pi vā || 16 ||
dhikkaṣṭamiti niśvasya rājā śōkapariplutaḥ |
mūrchitō nyapatattasminparyaṅkē hēmabhūṣitē || 17 ||
rāmō:’pyutthāpya rājānaṁ kaikēyyā:’bhipracōditaḥ |
kaśayēvāhatō vājī vanaṁ gantuṁ kr̥tatvaraḥ || 18 ||
tadapriyamanāryāyāḥ vacanaṁ dāruṇōdayam |
śrutvā gatavyathō rāmaḥ kaikēyīṁ vākyamabravīt || 19 ||
nāhamarthaparō dēvi lōkamāvastumutsahē |
viddhi māmr̥ṣibhistulyaṁ kēvalaṁ dharmamāsthitam || 20 ||
yadatrabhavataḥ kiñcicchakyaṁ kartuṁ priyaṁ mayā |
prāṇānapi parityajya sarvathā kr̥tamēva tat || 21 ||
na hyatō dharmacaraṇaṁ kiñcidasti mahattaram |
yathā pitari śuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
anuktō:’pyatrabhavatā bhavatyā vacanādaham |
vanē vatsyāmi vijanē varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
na nūnaṁ mayi kaikēyi kiñcidāśaṁsasē guṇam |
yadrājānamavōcastvaṁ mamēśvaratarā satī || 24 ||
yāvanmātaramāpr̥cchē sītāṁ cānunayāmyaham |
tatō:’dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṁ mahadvanam || 25 ||
bharataḥ pālayēdrājyaṁ śuśrūṣēcca pituryathā |
tathā bhavatyā kartavyaṁ sa hi dharmaḥ sanātanaḥ || 26 ||
sa rāmasya vacaḥ śrutvā bhr̥śaṁ duḥkhahataḥ pitā |
śōkādaśaknuvanbāṣpaṁ prarurōda mahāsvanam || 27 ||
vanditvā caraṇau rāmō visañjñasya pitustadā |
kaikēyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
sa rāmaḥ pitaraṁ kr̥tvā kaikēyīṁ ca pradakṣiṇam |
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṁ dadarśa suhr̥jjanam || 29 ||
taṁ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pr̥ṣṭhatō:’nujagāma ha |
lakṣmaṇaḥ paramakruddhaḥ sumitrā:’:’nandavardhanaḥ || 30 ||
ābhiṣēcanikaṁ bhāṇḍaṁ kr̥tvā rāmaḥ pradakṣiṇam |
śanairjagāma sāpēkṣō dr̥ṣṭiṁ tatrāvicālayan || 31 ||
na cāsya mahatīṁ lakṣmīṁ rājyanāśō:’pakarṣati |
lōkakāntasya kāntatvācchītaraśmēriva kṣapā || 32 ||
na vanaṁ gantukāmasya tyajataśca vasundharām |
sarvalōkātigasyēva lakṣyatē cittavikriyā || 33 ||
pratiṣidhya śubhaṁ chatraṁ vyajanē ca svalaṅkr̥tē |
visarjayitvā svajanaṁ rathaṁ paurāṁstathā janān || 34 ||
dhārayanmanasā duḥkhamindriyāṇi nigr̥hya ca |
pravivēśātmavānvēśma māturapriyaśaṁsivān || 35 ||
sarvō hyabhijanaḥ śrīmān śrīmataḥ satyavādinaḥ |
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānanē || 36 ||
ucitaṁ ca mahābāhurna jahau harṣamātmanaḥ |
śāradaḥ samudīrṇāṁśuścandrastēja ivātmajam || 37 ||
vācā madhurayā rāmaḥ sarvaṁ sammānayañjanam |
mātuḥ samīpaṁ dharmātmā pravivēśa mahāyaśāḥ || 38 ||
taṁ guṇaiḥ samatāṁ prāptō bhrātā vipulavikramaḥ |
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
praviśya vēśmātibhr̥śaṁ mudā:’nvitaṁ
samīkṣya tāṁ cārthavipattimāgatām |
na caiva rāmō:’tra jagāma vikriyāṁ
suhr̥jjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaviṁśaḥ sargaḥ || 19 ||
